{"id":93,"date":"2021-04-22T11:44:16","date_gmt":"2021-04-22T09:44:16","guid":{"rendered":"http:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/?page_id=93"},"modified":"2022-06-02T22:00:01","modified_gmt":"2022-06-02T20:00:01","slug":"patron","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/?page_id=93","title":{"rendered":"Patron"},"content":{"rendered":"
\n

Patron<\/h1>\n
<\/div>\n<\/header>\n
\n

Godebski Cyprian<\/strong>\u00a0(1765 \u2013 1809), poeta \u2013 legionista; pochodzi\u0142 z Polesia wo\u0142y\u0144skiego, gdzie jego rodzice, Ludwik i Agata z B\u0105kowskich, mieli w pow. \u0142uckim wiosk\u0119. Nauki pobiera\u0142 w D\u0105browicy nad Horyniem w szkole podwydzia\u0142owej, przez pijar\u00f3w prowadzonej wed\u0142ug programu Komisji Edukacji Narodowej. Wyni\u00f3s\u0142 z niej znajomo\u015b\u0107 i zami\u0142owanie literatury klasycznej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Z usposobienia i dla s\u0142abego zdrowia niezbyt nadaj\u0105c si\u0119 do s\u0142u\u017cby wojskowej, a do stanu duchownego odnosz\u0105c si\u0119 z krytycyzmem, obra\u0142 zaw\u00f3d palestranta i zosta\u0142 wiceregentem w swoim powiecie. Zreszt\u0105 dziel\u0105c spadek po rodzicach z bratem i siostr\u0105 utrzyma\u0142 si\u0119 zrazu przy wiosce, na kt\u00f3rej zacz\u0105\u0142 gospodarowa\u0107 z \u017con\u0105, Tekl\u0105 z Brze\u017ceckich. O tym kr\u00f3tkim po\u017cyciu, widocznie niedobranym, nigdy nie wspomina\u0142, a posiad\u0142o\u015b\u0107 sw\u0105 rych\u0142o postrada\u0142 w procesie z s\u0105siadem hrabi\u0105 Olizarem, z kt\u00f3rym niemniej pozostawa\u0142 w przyjaznych stosunkach i w kt\u00f3rego domu zamieszka\u0142 oddaj\u0105c si\u0119 pracom literackim w dobie Sejmu Czteroletniego. \u017bywo przejmowa\u0142 si\u0119 \u00f3wczesnym ruchem politycznym, a po nieszcz\u0119\u015bliwej kampanii w obronie Konstytucji 3 Maja wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w robotach spiskowych, przygotowuj\u0105cych insurekcj\u0119, chocia\u017c po drugim rozbiorze powo\u0142any zosta\u0142 na urz\u0105d kapitana sprawnika w powiecie d\u0105browieckim. Podobno przyczyni\u0142 si\u0119 do przedarcia si\u0119 do powstania cz\u0119\u015bci wojsk zagarni\u0119tych kordonem rosyjskim.<\/p>\n

By\u0142 cz\u0142onkiem lo\u017cy maso\u0144skiej \u00ab\u015awi\u0105tynia Izis\u00bb. Po upadku insurekcji czynny by\u0142 w tzw. Centralizacji Lwowskiej jako emisariusz. W tym czasie zapozna\u0142 si\u0119 z J\u00f3zefem Kalasantym Szaniawskim i genera\u0142em Franciszkiem Ksawerym Rymkiewiczem, z kt\u00f3rymi z\u0142\u0105czy\u0142a go przyja\u017a\u0144. Tropiony przez w\u0142adze rosyjskie i austriackie otrzyma\u0142 zlecenie od sprzysi\u0119\u017conych krajowych do ich ekspozytury paryskiej. Deputacji, reprezentuj\u0105cej radykalny od\u0142am opinii emigracyjnej. Godebski, kt\u00f3ry rozpowszechnia\u0142 odezwy legion\u00f3w, przybra\u0142 za towarzysza wyrywaj\u0105cego si\u0119 do nich m\u0142odziutkiego Ksawerego Kosseckiego. Rozstali si\u0119 jednak w Dre\u017anie, bo Godebski wyprawi\u0142 go przodem do Italii. Sam zachorowa\u0142 i po d\u0142u\u017cszej kuracji, podczas kt\u00f3rej doucza\u0142 si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w francuskiego i w\u0142oskiego, skierowa\u0142 si\u0119 do Rzymu (1978). Tu spotka\u0142 si\u0119 z Rymkiewiczem, kt\u00f3ry obejmuj\u0105c szefostwo drugiej legii wraz z zadaniem utrzymania korespondencji i zwi\u0105zku z krajem, zatrudni\u0142 go przy sobie jako zaufanego sekretarza. Godebski nale\u017ca\u0142 do tzw. oficer\u00f3w nadliczbowych. Zapoznawa\u0142 si\u0119 z wojskowo\u015bci\u0105, niew\u0105tpliwie pomaga\u0142 w u\u0142o\u017ceniu przepis\u00f3w musztry piechoty wg wzoru francuskiego, ale w\u0142a\u015bciwie pe\u0142ni\u0142 tylko funkcje o\u015bwiatowe. Do tych nale\u017ca\u0142o redagowanie \u00abpisma dekadowego\u00bb, kt\u00f3re by\u0142o czytane przy rozkazach dziennych. By\u0142y tam przewa\u017cnie same wiadomo\u015bci bie\u017c\u0105ce, t\u0142umaczone z gazet miejscowych. Nie znana jest \u00abpierwsza dekada\u00bb, tylko trzy nast\u0119pne z 1, 11 i 22 III 1799 r. Wi\u0119cej si\u0119 nie ukaza\u0142o wobec rozpocz\u0119cia dzia\u0142a\u0144 wojennych. Pismo by\u0142o kopiowane zaledwie w kilku egzemplarzach dla poszczeg\u00f3lnych batalion\u00f3w legii drugiej i mo\u017ce jeszcze w paru dla przyjaci\u00f3\u0142 z pierwszej, np. dla Wybickiego. Godebski nie mia\u0142 w nim sposobno\u015bci rozwin\u0105\u0107 swych zdolno\u015bci literackich. M\u0119stwo w bitwie pod Legnano (w kt\u00f3rej Godebski straci\u0142 brata) i rana odniesiona pod Magnano przynios\u0142y mu stopie\u0144 porucznika. Godebski z cofaj\u0105c\u0105 si\u0119 legi\u0105 przewieziony do Mantui, przele\u017ca\u0142 tam od kwietnia po koniec lipca ca\u0142y okres obl\u0119\u017cenia, kt\u00f3rego dzieje skre\u015bli\u0142 na \u017cyczenie Kniaziewicza w Pami\u0119tniku obl\u0119\u017cenia Mantui\u00a0<\/em>((Lw. 1864 wyd. staraniem syna Ksawerego). Wyszed\u0142szy z twierdzy o kulach, skierowa\u0142 si\u0119 do Lugdunu. W utworze pt.\u00a0Grenadier \u2013 filozof. Powie\u015b\u0107 prawdziwa wyj\u0119ta z dziennika podr\u00f3\u017cy r. 1799\u00a0<\/em>(W. 1805, wydany ponownie: Wr. 1953) opisa\u0142 swoje przygody w czasie tej podr\u00f3\u017cy, lecz jego tendencja antyfrancuska jest daty p\u00f3\u017aniejszej. Mimo tragedii kapitulacji mantua\u0144skiej, w kt\u00f3rej \u017co\u0142nierzy legionowych wydano zem\u015bcie austriackiej, jeszcze nie zw\u0105tpi\u0142 w pomoc Francji dla Polski, podzielaj\u0105c nadzieje, jakie doj\u015bcie do w\u0142adzy Bonapartego obudzi\u0142o w umiarkowanym od\u0142amie emigracji. Zbli\u017cy\u0142 si\u0119 do niego za pobytu w Pary\u017cu, zetkn\u0105wszy si\u0119 z Barssem i Kniaziewiczem. Ten chcia\u0142 go u\u017cy\u0107 jako emisariusza celem \u015bci\u0105gania ochotnik\u00f3w do tworz\u0105cej si\u0119 Legii Naddunajskiej. Ale gdy nie mo\u017cna by\u0142o uzyska\u0107 na to zgody rz\u0105du konsularnego, powierzy\u0142 mu organizacj\u0119 14. kompanii w III batalionie zak\u0142adu legionowego w Phalsburgu, dok\u0105d te\u017c uda\u0142 si\u0119 Godebski. W po\u0142owie grudnia 1799 r. w stopniu kapitana mia\u0142 wyznaczon\u0105 rol\u0119 podobn\u0105 do tej, jak\u0105 wyznaczy\u0142 mu poprzednio Rymkiewicz. Mia\u0142 te\u017c wydawa\u0107 opini\u0119 o oficerach przybywaj\u0105cych z kraju. Niemniej bra\u0142 chlubny udzia\u0142 w kampanii prowadzonej przez genera\u0142a Moreau, w bitwach pod Offenbach i Bornheim. W czasie rozm\u00f3w, lecz\u0105c si\u0119 u w\u00f3d Aix-la Chapelle, o\u017ceni\u0142 si\u0119 z m\u0142odziutk\u0105 piel\u0119gniark\u0105 Justyn\u0105 Godfrinon przez \u00abuczciwo\u015b\u0107\u00bb raczej ni\u017c \u00absentyment\u00bb, jak si\u0119 zwierza\u0142 Kosseckiemu. Walczy\u0142 jeszcze pod Hohenlinden, ale wnet postrada\u0142 wiar\u0119 w \u00abwielkim narodzie\u00bb i nowym jego w\u0142adcy na wiadomo\u015b\u0107 o pokoju zawartym z Austri\u0105 w Luneville (9 II 1801). Nie b\u0119d\u0105c ani politykiem, ani dyplomat\u0105, nie wyznawa\u0142 si\u0119 w grze Pierwszego Konsula. Pod wp\u0142ywem \u017calu i oburzenia, kiedy Legia otrzyma\u0142a rozkaz przej\u015bcia do Toskanii, agitowa\u0142 \u017ceby za przyk\u0142adem Kniaziewicza podawa\u0107 si\u0119 do dymisji. Wprawdzie, id\u0105c \u015bladem J\u00f3zefa Fiszera i J\u00f3zefa Drzewieckiego, odprowadzi\u0142 towarzyszy broni do Turynu i sam waha\u0142 si\u0119 jeszcze czyby nie wej\u015b\u0107 w s\u0142u\u017cb\u0119 francusk\u0105 w trosce o \u017con\u0119 i syna, bo trudno\u015bci w uk\u0142adach z Rosj\u0105 po \u015bmierci cara Paw\u0142a \u0142udzi\u0142y nadziej\u0105 wznowienia wojny. Zatrzyma\u0142 si\u0119 jeszcze w Nadrenii, potem ju\u017c w drodze do kraju w r\u00f3\u017cnych miastach niemieckich rozgl\u0105da\u0142 si\u0119 niezdecydowany, co robi\u0107, gdy ju\u017c go dosz\u0142a wie\u015b\u0107 o pokoju z Rosj\u0105 podpisanym 6 X. Rozstawa\u0142 si\u0119 z my\u015bl\u0105 \u00abpowrotu do Francji dla p\u0119dzenia niepodlegle i w spokojno\u015bci dni\u00bb.<\/p>\n

Najbardziej poci\u0105ga\u0142a go Warszawa jako mimo wszystkich zmian \u00abmiasto Polak\u00f3w\u00bb. Stamt\u0105d pozostawiwszy rodzin\u0119, pod koniec r. 1802 wybra\u0142 si\u0119 do Brukseli w celach handlowych nie do\u015b\u0107 wyra\u017anie okre\u015blonych. Nie mia\u0142 te\u017c w nich powodzenia i nawr\u00f3ci\u0142 do prac literackich. Wesp\u00f3\u0142 z Kosseckim podj\u0105\u0142 wydawnictwo miesi\u0119cznika \u201eZabawy Przyjemne i Po\u017cyteczne\u201d (5 t., 1804 \u2013 1806) gdzie drukowa\u0142 du\u017co w\u0142asnych utwor\u00f3w, poprawnie t\u0142umaczone fragmenty z literatury francuskiej i rosyjskiej, artyku\u0142y filozoficzno \u2013 historyczne, sielanki, bajki, przypowie\u015bci i anegdoty. W pi\u0105tym i ostatnim tomiku wydawcy skar\u017cyli si\u0119 na nieposzanowanie ich w\u0142asno\u015bci literackiej, z powodu przedruku dokonanego w Machn\u00f3wce, gdy i tak przedsi\u0119wzi\u0119cie mia\u0142o s\u0142abe podstawy materialne. Godebski musia\u0142 porzuci\u0107 stolic\u0119, aby zapewni\u0107 rodzinie utrzymanie, obejmuj\u0105c obowi\u0105zki nauczyciela domowego w Rydzewie do dwu c\u00f3rek Je\u017cewskich.<\/p>\n

W nastroju przygn\u0119bienia i melancholii zrodzi\u0142 si\u0119\u00a0Wiersz do legi\u00f3w polskich <\/em>(W. 1805), kt\u00f3ry mu zapewni\u0142 miejsce na polskim Parnasie. Jest to, zdaniem historyk\u00f3w literatury, najpi\u0119kniejszy, przesi\u0105kni\u0119ty pierwiastkiem emocjonalnym, utw\u00f3r Godebskiego. Inne utwory, jak Listy o wsi<\/em>\u00a0(Dzie\u0142a\u2026 1821) realistyczne i satyryczne, czy\u00a0Wiersz do p\u0142ci pi\u0119knej,<\/em>\u00a0pe\u0142ne uwielbienia, ale i wsp\u00f3\u0142czucia, nawo\u0142uj\u0105ce do wie\u0144czenia cnoty, a okrycia wzgard\u0105 nikczemnik\u00f3w, maj\u0105 znaczenie podrz\u0119dne. Znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tych p\u0142od\u00f3w pi\u00f3ra og\u0142osi\u0142 syn, kt\u00f3ry sam dokona\u0142 selekcji utwor\u00f3w i wyda\u0142 je dopiero w 1821 r., pt.\u00a0Dzie\u0142a wierszem i proz\u0105\u00a0<\/em>(2 tomy) z przedmow\u0105 J. K. Szaniawskiego. Jeszcze p\u00f3\u017aniej (1900) ukaza\u0142a si\u0119 komedio \u2013 opera\u00a0Mi\u0142ostki u\u0142a\u0144skie<\/em>\u00a0bez \u017cadnej warto\u015bci, jak zapewne i inne pr\u00f3by dramatyczne.\u00a0Wiersz do legi\u00f3w<\/em>\u00a0poprzedza \u00abkr\u00f3tka\u00bb wiadomo\u015b\u0107 o nich, \u015blad troski tego pokolenia, by zachowa\u0107 z reszt\u0105 subiektywn\u0105 pami\u0119\u0107 swoich d\u0105\u017ce\u0144, walk i zawod\u00f3w.<\/p>\n

Godebski wr\u00f3ci\u0142 do Warszawy w drugiej po\u0142owie 1806 r. gdzie nadal zarabia\u0142 guwernerk\u0105, czu\u0142 si\u0119 przecie\u017c lepiej w \u015brodowisku kulturalnym, zw\u0142aszcza ze za zas\u0142ugi wydawnicze na wniosek Szaniawskiego zosta\u0142 cz\u0142onkiem Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk (listopad 1805). A skoro tylko dosz\u0142o go wezwanie do powstania od D\u0105browskiego i Wybickiego, po\u015bpieszy\u0142, jeden z pierwszych, do Poznania, gdzie D\u0105browski powierzy\u0142 mu organizowanie piechoty, a po tym zadania sztabowe. Jako podpu\u0142kownik \u2013 adiunkt stan\u0105\u0142 na czele wydzia\u0142u instrukcji, t\u0142umaczy\u0142 regulaminy francuskie i wyda\u0142 Dziennik podr\u0119czny dla podoficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy, czyli wyj\u0105tek z przepis\u00f3w s\u0142u\u017cbowych dla piechoty wzgl\u0119dem s\u0142u\u017cby wewn\u0119trznej, karno\u015bci i porz\u0105dku<\/em>, szerz\u0105cy zasady zgodne z tradycj\u0105 legion\u00f3w. Od lutego 1807 r. Godebski obj\u0105\u0142 kierownictwo wydzia\u0142u etatowego w dyrekcji wojny, gdy wraz z powo\u0142aniem Komisji Rz\u0105dz\u0105cej organizowa\u0142y si\u0119 w\u0142adze centralne. Jednak ju\u017c w marcu skierowany zosta\u0142 do korpusu obserwacyjnego, kt\u00f3ry mia\u0142 utrzymywa\u0107 \u0142\u0105czno\u015b\u0107 mi\u0119dzy kwater\u0105 cesarsk\u0105 a stolic\u0105. Dosta\u0142 tam komend\u0119 pu\u0142ku legii kaliskiej i stacza\u0142 pomy\u015blne potyczki z Kozakami nad Omulewem, zaprawiaj\u0105c m\u0142odych \u017co\u0142nierzy w boju. Zaj\u0105czek chcia\u0142 go nawet mianowa\u0107 genera\u0142em brygady, lecz sprzeciwi\u0142 si\u0119 temu ks. J\u00f3zef, \u00f3wczesny dyrektor, a nast\u0119pnie minister wojny, gdy\u017c Godebski, tak jak w Legii Naddunajskiej, by\u0142 wychowawc\u0105 \u017co\u0142nierzy, str\u00f3\u017cem ich moralno\u015bci, pouczaj\u0105c \u00abnowobra\u0144c\u00f3w\u00bb o \u00abr\u00f3\u017cnicy s\u0142u\u017cby niewolniczej od obowi\u0105zk\u00f3w uczciwego cz\u0142owieka\u00bb, dawa\u0142 im przyk\u0142ad m\u0119stwa, ale dopiero przyswaja\u0142 sobie wiadomo\u015bci wojskowe i nie nale\u017ca\u0142o mu stawia\u0107 zbyt wysokich wymaga\u0144 przedwcze\u015bnie. Po zawarciu traktatu tyl\u017cyckiego Godebski stan\u0105\u0142 ze swym pu\u0142kiem w Kaliszu i by\u0142 komendantem miasta. Jesieni\u0105 1807 r. znowu zapad\u0142 na zdrowiu, a oderwany nieco od \u017cycia czynnego nawraca\u0142 do poezji. Znamienny przez pesymizm jest z tego czasu wiersz, pt.\u00a0Sen, do Ksawerego Kosseckiego\u00a0<\/em>(23 XI 1807).<\/p>\n

Godebski otrzyma\u0142 krzy\u017c Virtuti Militari i z wiosn\u0105 (13 III 1808) zosta\u0142 z pu\u0142kiem przesuni\u0119ty do Konina, a jesieni\u0105 (28 X) do Modlina. Miano, wida\u0107, zaufanie do jego obowi\u0105zkowo\u015bci, chocia\u017c wiadomo\u015bci w zakresie artylerii i in\u017cynierii fortecznej nie posiada\u0142 i musia\u0142 dopiero z nimi si\u0119 zapoznawa\u0107.<\/p>\n

Aureol\u0105 bohaterstwa otoczy\u0142a go \u015bmier\u0107 na polach Raszyna. W bitwie tej z pierwszym batalionem swego 8. pu\u0142ku by\u0142 w stra\u017cy przedniej przed genera\u0142em Sokolnickim i w godzinach popo\u0142udniowych 19 IV broni\u0142 Olszynki Falenckiej. W odwrocie ku grobli wiod\u0105cej do Raszyna otrzyma\u0142 pierwsz\u0105 ran\u0119. Pod sam koniec bitwy, oko\u0142o 8-mej wieczorem, gdy cofni\u0119to si\u0119 z grobli do obozu pod Raszynem, mimo zm\u0119czenia \u017co\u0142nierza, Godebski zebrawszy oko\u0142o 200 grenadier\u00f3w i fizylier\u00f3w, aby oczy\u015bci\u0107 okolic\u0119 najbli\u017csz\u0105, ruszy\u0142 drog\u0105 obok gospody raszy\u0144skiej na grobl\u0119 prowadz\u0105c\u0105 do wsi Pucha\u0142y, gdzie sta\u0142 du\u017cy magazyn murowany. Do niego schronili si\u0119 sp\u0119dzeni z grobli Austriacy. Godebski wyprzedzaj\u0105c sw\u00f3j oddzia\u0142 p\u0119dzi\u0142 za nimi i z dwoma grenadierami usi\u0142owa\u0142 wedrze\u0107 si\u0119 przez furtk\u0119, lecz dostawszy si\u0119 pod ogie\u0144 plutonowy zwali\u0142 si\u0119 wraz z koniem. Unie\u015bli go wierni \u017co\u0142nierze toruj\u0105c sobie drog\u0119 bagnetem. Trzeci raz ranny, nie do\u015b\u0107 starannie opatrzony, w\u015br\u00f3d zamieszania nocnego odwrotu, zmar\u0142 w drodze do Warszawy 19 IV 1809 r. Pomnik na cmentarzu Pow\u0105zkowskim wzni\u00f3s\u0142 mu Franciszek Ksawery Kossecki, kt\u00f3ry te\u017c pierwszy zaopiekowa\u0142 si\u0119 osierocon\u0105 rodzin\u0105.<\/p>\n

Adam M. Ska\u0142kowski<\/em>
\nPolski S\u0142ownik Biograficzny Tom VIII\/2, Zeszyt 37<\/em>
\nZak\u0142ad Narodowy im. Ossoli\u0144skich Wydawnictwo PAN<\/em>
\nWroc\u0142aw \u2013 Krak\u00f3w \u2013 Warszawa 1959\u00a0 str. 162 \u2013 165<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Patron Godebski Cyprian\u00a0(1765 \u2013 1809), poeta \u2013 legionista; pochodzi\u0142 z Polesia wo\u0142y\u0144skiego, gdzie jego rodzice, Ludwik i Agata z B\u0105kowskich, mieli w pow. \u0142uckim wiosk\u0119. Nauki pobiera\u0142 w D\u0105browicy nad Horyniem w szkole podwydzia\u0142owej, przez pijar\u00f3w prowadzonej wed\u0142ug programu Komisji … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/93"}],"collection":[{"href":"https:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=93"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/93\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":154,"href":"https:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/93\/revisions\/154"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/warszawaochota.zhp.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=93"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}